Voorkom Onnodig Verzuim

Terug van vakantie: Uitgerust of … ‘uitgeblust’?

Veel mensen komen in de periode juni-september terug van vakantie. Ik hoop dat je op jouw vakantie, onlangs of nog in het verschiet, kunt terug kijken als een ontspannen periode, die je hebt kunnen benutten zoals jij het wenst. Voor mij geldt dat de laatste jaren gelukkig wel. Ik weet door ervaring zelf heel goed wat een ontspannen vakantie je kan opleveren, maar ook wat het gevolg is als je vakantie niet loopt zoals je had gewenst of als je niet voldoende kunt opladen / herstellen.

Na_de_vakantie_stressOverigens is onlangs uit onderzoek van Psychologie Magazine gebleken dat bijna 40 procent van de Nederlanders zich meerdere malen per week oververmoeid voelt of opgebrand; ruim de helft is regelmatig gestrest. Veel van deze mensen hebben werk. Statistisch gezien werkt een deel daarvan in jouw organisatie.

Dat kan er toe leiden dat iemand na de vakantie bekaf aan het werk gaat… en niet de mogelijkheid ervaart om dit gevoel om te buigen. Door verwachte en onverwachte omstandigheden (die vaak al voorafgaand aan de vakantie zijn ontstaan):

  • Een baas of klant die tijdens je vakantie onverwacht allerlei vragen aan je stelt, per mail of mobiele telefoon;
  • Een complex project waaraan je werkt, dat je maar niet van je af kunt zetten;
  • Conflicten thuis en/of op het werk;
  • Je partner of jij hebben vlak voor de vakantie te horen gekregen dat je wordt overgeplaatst of erger, ontslagen;
  • Onverwachte ziekte of overlijden van een gezinslid voor of tijdens de vakantie;
  • Een familielid of vriend die plotseling overlijdt;
  • Je partner en jij gaan uit elkaar en in deze emotioneel zware periode deel je (voor het eerst) de kinderen: je bent drie weken zónder ze geweest. En drie weken mét ze. Alleen… ;
  • Je hebt een samengesteld gezin en jullie zijn hele dagen, zelfs weken, in de ‘nieuwe’ samenstelling bij elkaar;
  • Je zorgt voor een zieke vriend of een ziek familielid;
  • Je bent zelf ziek geweest;
  • Je hebt last van stressklachten gehad, zoals bijvoorbeeld slapeloosheid, rugklachten, prikkelbaarheid.

Je hebt dus heel veel energie gegeven en hebt te weinig nieuwe energie opgedaan, waarbij uiteenlopende emoties een rol speelden.
Deze lijst is nog veel verder uit te breiden. Maar ik denk dat dit goed inzicht geeft in de mogelijke achtergronden van (jezelf of) een medewerker of collega die niet uitgerust, maar ‘uitgeblust’ van vakantie terug komt.

Weer opladen is voor iedereen juist zó nodig!

Want wat gebeurt er, als je vakantie hebt, je er hoogstwaarschijnlijk naar hebt toegeleefd om los te komen van overige stressfactoren, en het valt tégen door dergelijke ingrijpende levensgebeurtenissen? Waarbij dit misschien wel de bekende druppel kan zijn…

Stress, angst en spanning: wat doet het met je lijf?
Stress is vaak het gevolg van langdurige spanning of angst. Spanning en angst zorgen ervoor dat je lichaam in een staat van alertheid komt. Het is een ingewikkeld systeem wat er al in de oertijd voor zorgde dat we onszelf langere tijd kunnen beschermen tegen gevaar door te vluchten. Inmiddels hoeven we niet meer letterlijk te vluchten, maar de stoffen die daarbij vrij komen en de lichamelijke reactie als gevolg ervan zijn nog steeds hetzelfde: alertheid, verhoogde hartslag, diepere ademhaling, opgejaagd gevoel en het immuunsysteem dat onderdrukt wordt.

Adrenaline en noradrenaline verhogen de hartslag
Door angst of spanning worden de zogenaamde stresshormonen getriggerd. Adrenaline en noradrenaline zijn verantwoordelijk voor de verhoogde hartslag en de diepere ademhaling. Het lichaam is in een staat om te kunnen vechten of te vluchten: er wordt meer zuurstof rondgepompt naar de spieren die betrokken zijn voor dergelijke handelingen, het bloed gaat sneller stromen. Het lichaam zorgt bij voorbaat voor voldoende afkoeling door te gaan zweten.

Cortisol: spierafbraak en onderdrukking van het immuunsysteem
Daarnaast komt er een ander stresshormoon vrij uit de bijnierschors: cortisol. Dit hormoon zorgt ervoor dat de bloedsuikerspiegel omhoog gaat, met andere woorden: er komt meer glucose in het bloed. Zo is er voldoende energie paraat om weerstand te bieden tegen gevaar. De glucose wordt vrijgemaakt, door eiwitten uit spierweefsel af te breken.

Cortisol heeft nog een andere functie: Het onderdrukt het immuunsysteem. Het immuunsysteem is van groot belang bij het remmen van ontstekingen en het bevorderen van herstel. Maar wanneer er direct gevaar dreigt, zorgt het lichaam ervoor dat alle energie paraat is om zichzelf tegen het directe gevaar te beschermen: de functie van het immuunsysteem wordt als het ware uitgesteld om ook hierop energie te besparen.

Dagelijkse stress
Natuurlijk komen we in deze moderne tijd nauwelijks meer in aanraking met dat soort gevaar, waardoor we letterlijk moeten kiezen tussen vechten of vluchten. We leven niet in de natuur, we zijn niet omringd door wilde beesten en we leven ook niet in oorlog. Toch zijn er nog wel degelijk dingen die ons op psychologisch en sociaal niveau bang maken of stress opleveren. Dit activeert net zo goed de stresshormonen en de lichamelijke reactie blijft even ingrijpend – ook al is er dus geen letterlijke noodzaak om te vechten of te vluchten. Wanneer de factoren die stress en spanning veroorzaken zich oplossen, zal ook het lichaam zich herstellen. Maar wanneer de oorzaak niet weggaat, of iemand is niet in staat om zich te herstellen, dan blijft het lichaam in een staat van stress. De stresshormonen kunnen dan op korte en lange termijn negatieve effecten hebben.

Gevolgen van langdurige stress door cortisol, het sloophormoon
Naast het opgejaagde gevoel van stress en spanning, heeft cortisol in geval van langdurige stress een aantal negatieve effecten op het lichaam (zowel op korte als lange termijn) en vervolgens thuis en op het werk:

  • diabetes en overgewicht -> verminderde concentratie op het werk
  • vermoeidheid en slapeloosheid -> onvoldoende alert op het werk
  • depressie -> negatieve uitstraling naar klanten en collega’s
  • versnelling van veroudering -> vaker verzuim op de werkplek
  • negatieve effecten op de spijsvertering -> vaker verzuim op de werkplek of een ziekmelding
  • verminderde werking van het imuunsysteem: ontstekingen, o.a. verminderde werking tegen kanker -> vaker een ziekmelding of uitgestelde re-integratie
  • spierafbraak -> minder goed in staat fysiek werk te verrichten, risico op bedrijfsongeval
  • verminderd libido -> snel geërgerd, veroordelend, minder flexibel
  • hart- en vaatziekten -> langdurige arbeidsongeschiktheid

Hoe vang je iemand op die met stressgevoelens van zijn vakantie terugkomt?
Realiseer je je voldoende wat voor gevolgen dat kan hebben voor diegene en zijn directe werkomgeving? Kan je voldoende begrip tonen voor iemands situatie? Aangetoond is dat deze medewerkers groot belang hebben bij sociale steun. Oók op het werk! Ze zullen hierdoor beter en sneller herstellen. Een (preventief) bezoek aan een goede bedrijfsarts kan hieraan een waardevolle bijdrage leveren.

Natuurlijk is het logisch dat wanneer iemand de oorzaak van de stress wegneemt, ook de gevolgen zullen verdwijnen. Maar het wegnemen van de stress (door bovengenoemde oorzaken bijvoorbeeld) is vaak niet zo snel gedaan.
Toch zijn er voor iemand op de korte termijn mogelijkheden om de gevolgen van cortisol enigszins te verlichten, zoals:

  • verminderen van gebruik van alcohol en koffie, voldoende water drinken en gezond en gevarieerd eten;
  • ervaren van sociale steun;
  • gesprekken voeren met een coach of counselor.

De meerwaarde van bedrijfscounseling
Bedrijfscounselling heeft een grote meerwaarde voor bedrijven. Het helpt werknemers gezond aan het werk te houden. Veel ziekteverzuim is (mede) psychisch van aard, en bedrijfscounseling is bij uitstek geschikt om psychische klachten (vaak als gevolg van uitputting van lichaamsfuncties) te doen verminderen. Werknemers kunnen voordat zij ziek worden al vertrouwelijk met een bedrijfscounselor praten. De werknemer krijgt door counseling helder zicht op waar het knelt. De werknemer blijft zelf verantwoordelijk, en kan zich zodanig ontwikkelen dat hij ook in de toekomst probleemoplossend te werk kan gaan. Door te praten over de lastige situatie(s) en daar actief mee aan de slag te gaan, duurt de situatie minder lang, en zal de werknemer zich niet zo snel ziek melden. Een bedrijfscounselor heeft bovendien naast counselingsvaardigheden kennis van problemen die zich op de werkvloer kunnen voordoen. Die inhoudelijke kennis kan helpen bij het opsporen van de kern van het probleem, zodat sneller een passende oplossing gevonden wordt.

De toekomst ziet er weer heel anders uit voor je medewerker! Maar ook voor jou als leidinggevende en de collega’s.
Waarom zou je het iemand (of jezelf) niet gunnen..?

De inhoud van dit blog is mede tot stand gekomen door drs. Esther Bergsma, register bedrijfscounselor en eigenaar van WerkZorgCombinatie. In onze samenwerking bieden wij de training aan “Voorkom onnodig lang burn-outverzuim” voor managers, directeuren en HR-professionals.

 


Voorkom Onnodig Verzuim

Voorkom onnodig verzuim met empathie: 10 valkuilen

Alweer enige tijd geleden kreeg ik van mijn voormalig docent bedrijfscounseling, Trudy van Bochove, haar publicatie in handen. Over empathie. Wat is het? En de valkuilen.
Ik ben er van overtuigd, dat als we dit weten, we onnodig verzuim kunnen voorkomen. Dit heb ik het afgelopen halfjaar in meerdere gesprekken tussen werkgevers en werknemers, waar ik bij aanwezig was, ervaren. Ik word dan bijvoorbeeld gevraagd om een werknemer te ondersteunen bij de communicatie richting de werkgever. Werkgevers waarderen dit, alleen al om de missie die ik heb: onnodig verzuim voorkomen.

Ik vind het bijzonder waardevol om dan te zien hoe beide partijen hun uiterste best doen om bij een dreigend arbeidsconflict bij verzuim, te voorkomen dat men de betrokkenheid en verbinding met elkaar verliest. Van daaruit kan daadkracht ontstaan. Deze publicatie draagt bij aan mijn missie om werkgevers en werknemers te ondersteunen bij het voorkomen van onnodig verzuim!

Empathie

Overigens, als je te maken hebt met een medewerker die een vorm van autisme heeft, dan is het onrealistisch om van diegene te verwachten dat die empathie toont. Het is belangrijk dit te realiseren als je hiermee te maken hebt in het werk: dit vraag van de andere partij ‘extra empathie’. Meer informatie daarover is hier te lezen. Ook een werknemer met psychische klachten is minder goed in staat om empathie te tonen. Dat is doorgaans van tijdelijke aard.

Empathie? ….. Let op: valkuilen!

Tien oorzaken waardoor mensen vaak niet zo empathisch zijn als ze zelf denken.

Empathie is het vermogen je in te leven in de gevoelens van anderen. Door empathie te tonen, voelen mensen zich gezien en gehoord. Daardoor kunnen zij het echte verhaal met de bijbehorende emotie kwijt en komt er innerlijke ruimte. Als die ruimte ontstaat, kan er verbinding en creatief vermogen ontstaan. Toch hebben veel mensen moeite met empathisch luisteren. Vaak reikt hun empathisch vermogen, onbewust, maar tot een bepaald niveau. Hieronder worden tien oorzaken belicht die de reden kunnen zijn als empathie stokt.

1. Tekort aan emotie-tolerantie

Veel mensen zijn bang voor “expressed emotions”, en dan vooral de emoties die als negatief worden ervaren, zoals: angst, boosheid, verdriet. Als mensen die emoties vrijelijk uiten in ons bijzijn, worden we geconfronteerd met hoe wij zelf omgaan met die emoties. Als je bijvoorbeeld jouw eigen boosheid op een bepaald niveau onderdrukt, is het heel moeilijk om alle tijd te nemen voor iemand die zijn boosheid flink ventileert en nodig heeft om deze te uiten en te onderzoeken. Echt empathisch zijn vraagt dus om tolerantie en acceptatie van jouw eigen gevoelens. Hoe onredelijk of onlogisch die ook kunnen zijn. Pas dan kan je die ruimte ook aan (de emoties van) anderen geven

2. Bang om goedkeuring te geven

Soms zijn we bang dat we door te luisteren impliciet toestemming geven voor het gedrag, de gevoelens of de houding van de ander. Omdat we een sterke hang hebben naar normatief denken, willen we graag de ander op het rechte middenpad houden. Dan ontstaat de neiging de ander te gaan corrigeren. Dat kan met woorden of door hen selectief onze aandacht te ontzeggen. Het is moeilijk te luisteren naar een verhaal waar je het niet mee eens bent, een kwestie die je zelf anders zou aanpakken, of gedrag te tolereren dat je veroordeelt. Maar, echte empathie keurt niet goed of af, je verdiept je in de gedachten, gevoelens en beweegredenen van de ander.

3. Vergelijkingsdrang en leedconcurrentie

Het is misschien raar, maar we vergelijken onszelf altijd met anderen. Onze hersenen zoeken automatisch naar zowel herkenning (erbij horen) als onderscheid (individualiteit). We vergelijken onszelf met anderen als het om goede dingen gaat (bijv. heb ik ook zulke mooie ogen?), maar ook als het om nare dingen gaat ( bijv. heb ik ook weleens zoiets ergs meegemaakt?). Als we er in de vergelijking minder goed (dus erger) dan de ander uitkomen, ervaren we stress. We focussen ons dan op onszelf (en proberen het verlies goed te maken met sussende gedachten en dagdromerij). Daardoor is onze aandacht niet meer bij de gesprekspartner. Dit mechanisme kun je ondervangen door je er alleen al van bewust te zijn. Je hoeft niet in prestaties of in leed te concurreren met jouw gesprekspartner.

4. Het superman-syndroom

We kennen hem allemaal wel: superman. Hij zweeft op grote hoogte en als hij onraad ruikt, duikt hij naar beneden komt als een reddende engel, herstelt de zaken, redt mensen en verdwijnt weer in de lucht. Hij blijft maar even, maar laat omstanders vol bewondering achter. We hebben allemaal op zijn tijd last van een sluimerend superman-syndroom. Als mensen ons hun zorgen vertellen willen we het liefst meteen aanpakken en helpen. Het voordeel is vooral voor superman zelf, voor onszelf. Het grote nadeel is dat de ander niets doet en een passieve ontvanger, soms zelfs bewonderaar wordt. Of een aanklager omdat je het niet naar zijn/haar wens hebt gedaan, of omdat je weer verdwijnt naar een ander slachtoffer die ‘gered’ moet worden. Laat mensen zelf hun eigen problemen oplossen in hun eigen tempo en op hun eigen manier. Ga niet de redder uithangen. Superman is een sprookjesfiguur.

5. Angst voor dissonantie

Soms is het lastig empathisch te luisteren als de ander iets vertelt dat volkomen dissoneert (vals klinkt) met jouw wereldbeeld en verwachtingen. Probeer oprecht te luisteren en blijf zo rustig mogelijk jezelf. Realiseer je dat dit de grootste bijdrage is die jij kunt leveren.

6. Resonantie en herkenning

In tegenstelling tot dissonantie kan het verhaal van een ander ook gaan resoneren (galmen, meeklinken) met jouw eigen verhaal. Wat iemand vertelt, kan zo lijken op wat jij zelf hebt meegemaakt, dat je niet meer met jouw aandacht bij de ander bent. Je bent dan alleen aan het luisteren naar wat jij in dit verhaal herkent.

Voor je het weet maak je dan allerlei aannames ten aanzien van het verhaal en de gevoelens van de ander. Heb je teveel herkenning en kun je niet meer open luisteren, dan kun je dat beter eerlijk zeggen en de ander vragen (of helpen) iemand te vinden die wel de innerlijke ruimte heeft om empatisch te luisteren.

7. Overtuigingen over gevoelens

Veel mensen luisteren slecht of niet naar de emoties van anderen, omdat ze bepaalde overtuigingen hebben (aangeleerd) over gevoelens. Als je bent opgevoed met de regel “wat er ook gebeurt, altijd blijven lachen”, is het moeilijk om de tijd te nemen om te luisteren naar andermans verdriet. Of wat dacht je van de overtuiging “er is altijd een oplossing”? Wat doet je dat met iemand die even geen oplossing ziet? Jouw eigen overtuigingen over emoties bepalen jouw luisterhouding. Zeker als je je er niet van bewust bent.

8. Ontoereikend empathisch vocabulaire

Als je empatisch luistert, merk je soms dat je woorden tekort schieten. Je komt dan weinig verder dan wat standaard-opmerkingen als “goh, wat naar voor je”. Maar dat kun je ook geen tien keer herhalen zonder dat de ander het gevoel krijgt dat hij met een repeteerwekker aan het praten is. Zoek variatie in woorden en manieren om iemand te laten merken dat je meeleeft en probeert zijn/haar verhaal te begrijpen. Vertel de ander regelmatig in je eigen woorden wat jij hoort en hoe het verhaal op jou overkomt. Kijk wat het effect is op de ander. Zo ontwikkel je een rijker empatisch vocabulaire.

9. Angst voor intimiteit

Hoe je het ook went of keert, als iemand jou zijn verhaal en emoties vertelt, sta je figuurlijk (gezien) even heel dicht bij elkaar. Je krijgt een kijkje in iemands hoofd en hart. Dat is best intiem, daarom zijn mensen ook heel kieskeurig bij het uit kiezen van een vertrouweling om hun verhaal aan kwijt te kunnen, zeker als dat verhaal pijnlijk is. Respectvol omgaan met vertrouwelijke momenten en discreet omgaan met wat jou toevertrouwd is, is een teken van respect voor iemands integriteit.

10. Jouw eigen reden

Er zijn teveel redenen om op te noemen waarom mensen beperkt zijn in hun empatisch vermogen. Maar belangrijker is:
Herken je wat hierboven staat? Heb je ‘last’ van enkele van deze punten of een cocktail ervan? Wat is bij jou de reden als jouw empathie stokt? Kortom: (Her-)Ken je eigen valkuil!
Zeker is dat je hierin niet alleen staat. Wanneer je je bewust bent van je zwakke plek, ben je al in het voordeel, extra alert en er op gericht om dit te voorkomen.

Als je wilt, mag je je hieronder een moment uit je werk delen, waarop empathie jouw moeilijke gesprek heeft gered en wat het heeft opgeleverd. Dan geef je meteen tips aan anderen, om onnodig verzuim te voorkomen.